Europa,  Ukraina

Czarnobyl, dotkn膮膰 historii

D艂ugo rozwa偶ali艣my czy w og贸le pojecha膰 do Czarnobyla. Nie traktujemy tego w kategorii 鈥瀉trakcji turystycznej鈥. Oboje byli艣my w szkole podstawowej, gdy wydarzy艂a si臋 ta tragedia. Ma艂o pami臋tamy z tamtego czasu, g艂贸wnie zapad艂o nam w pami臋ci obowi膮zkowe przyj臋cie przez dzieci i m艂odzie偶 p艂ynu Lugola zawieraj膮cego jod. Chcieli艣my na w艂asne oczy zobaczy膰 i pozna膰 lepiej histori臋, kt贸ra zmieni艂a 偶ycie tak wielu ludzi.  Od razu trzeba powiedzie膰, 偶e to nie jest miejsce na s艂it focie, selfiacze czy poszukiwanie kontent贸w. Trzeba do tego podej艣膰 z nale偶yt膮 powag膮.

Koszt wycieczki z Kijowa (o naszym pobycie w tym mie艣cie i zwiedzaniem r贸wnie偶 poza utartym szlakiem mo偶ecie przeczyta膰 tutaj) za osob臋 to 87 $ (10% zni偶ki przy zakupie min. 2 bilet贸w). Przy rezerwacji zap艂acili艣my zaliczk臋 100 $ za dwie osoby, reszt臋 mo偶na zap艂aci膰 przed wyjazdem, got贸wk膮 lub kart膮, w dolarach, euro lub hrywnach. Cz臋艣膰 pieni臋dzy z bilet贸w, cho膰 niestety niewielka, przeznaczona jest na pomoc mieszka艅com Czarnobyla. Wycieczk臋 lepiej jest kupi膰 z kilkudniowym wyprzedzeniem bo firma organizuj膮ca wyjazd musi wyst膮pi膰 o stosowne pozwolenie dla nas. I tu wa偶na uwaga, koniecznie pami臋tajcie o paszporcie bo bez niego nie zostaniecie wpuszczeni do strefy.

Aby nie zapomnie膰, to od razu wspomnimy o dronie (my swojego nie brali艣my ale na potrzeby niniejszego wpisu zapytali艣my co i jak). Oczywi艣cie je艣li jeste艣cie zainteresowani zabraniem swojego skrzydlatego kole偶ki, to po zakupie wycieczki nale偶y wyst膮pi膰 o stosowne pozwolenie. Wystarczy wys艂a膰 maila do firmy organizuj膮cej wyjazd z pro艣b膮 o ogarni臋cie tematu. Czasami da si臋 to zrobi膰 na miejscu ale nie zawsze mo偶e si臋 uda膰, dlatego lepiej zrobi膰 to wcze艣niej.

My podejrzeli艣my na stories na Instagramie u @rudeiczarne_travelblog informacj臋 o firmie, z kt贸r膮 pojechali i postanowili艣my te偶 j膮 wybra膰. Firma to Solo East Travel i mo偶emy j膮 poleci膰. Nasz bus mia艂 16 miejsc i tyle w艂a艣nie liczy艂a grupa. W busie by艂o dost臋pne wifi, a podczas podr贸偶y mo偶na by艂o obejrze膰 film o katastrofie w Czarnobylu (fragmenty serialu z HBO oraz dokument). Filmy by艂y w j臋zyku angielskim, tak jak ca艂a wycieczka.

Sama podr贸偶 trwa艂a (z przerw膮 na tojlet i szoping w spo偶ywczaku oraz punkt kontroli) ok. 2,5 godziny. Wyruszyli艣my z okolic Majdanu o godz. 8.00, a wr贸cili艣my w to samo miejsce ok.19.30.

Aby pobyt by艂 bezpieczny nale偶y bezwzgl臋dnie stosowa膰 si臋 do zalece艅 m.in. zakryte buty z grubsz膮 podeszw膮, ubrania z d艂ugimi nogawkami i r臋kawami. Nie nale偶y spo偶ywa膰 jedzenia i picia na zewn膮trz ani siada膰 lub podnosi膰 czegokolwiek z ziemi. Poni偶ej wszystkie zalecenia, kt贸re otrzymujemy do zapoznania w聽 trakcie drogi.

Na koniec wycieczki sprawdzane jest napromieniowanie w specjalnym urz膮dzeniu. Je艣li maszyna co艣 wyka偶e, to trzeba uda膰 si臋 celem oczyszczenia odzie偶y, g艂贸wnie but贸w. Je艣li to nie pomo偶e, to w skrajnym przypadku trzeba zostawi膰 buty i wr贸ci膰 na bosaka. Dlatego warto mie膰 to na wzgl臋dzie, bo stosuj膮c si臋 do zalece艅 raczej taka przykro艣膰 nas nie spotka.

W kwestii samego promieniowania, to jest ono oczywi艣cie r贸偶ne, w zale偶no艣ci od miejsca. W Kijowie w trakcie naszego wyjazdu licznik Geigera wskazywa艂 0,12 i podczas ca艂ej wycieczki w strefie przez wi臋kszo艣膰 czasu by艂o podobnie. Za wyj膮tkiem kilku miejsc, gdzie by艂o 0,48 lub 0,63 lub 0,88 lub 1,72. Oczywi艣cie w niekt贸rych miejscach przy ziemi by艂o du偶o wi臋cej. Tam, gdzie promieniowanie jest wy偶sze lub wysokie, ograniczono czas przebywania.

W cenie wycieczki jest te偶 lunch w kantynie, zazwyczaj ok. godz. 12.00. Do wyboru jest danie z kurczakiem, wieprzowin膮 lub wersja wegetaria艅ska, a wybran膮 opcj臋 deklarujemy w busie. Nasz posi艂ek zawiera艂 ciep艂e danie, s艂odk膮 bu艂eczk臋, jab艂ko i ma艂膮 butelk臋 wody. 

Przewodnik ca艂y czas ma licznik Geigera i w ka偶dej chwili mo偶na sprawdzi膰 stan faktyczny promieniowania. Za 8$ mo偶na wypo偶yczy膰 w艂asny, wystarczy zaznaczy膰 t臋 opcj臋 przy zakupie biletu. My dostali艣my taki, cho膰 nie p艂acili艣my. T艂umaczyli艣my przewodniczce, 偶e to pomy艂ka i nie jest on przeznaczony dla nas ale i tak go dostali艣my, bo tak by艂o na li艣cie 馃槉. Poza tym ka偶dy musi nosi膰 na szyi osobisty dozymetr, kt贸ry pokazuje og贸ln膮 dawk臋 promieniowania przyj臋t膮 podczas ca艂ej wycieczki. Na koniec wska藕niki s膮 sprawdzane w punkcie kontrolnym.

Teraz celem wprowadzenia, troch臋 historii. Nie b臋dzie jej za wiele bo nie czujemy si臋 kompetentni w tym temacie. W internecie znajdziecie wiele stron po艣wi臋conych temu tematowi, niekiedy napotkacie na r贸偶ne informacje, w zale偶no艣ci od tego na jakim portalu si臋 znajdziecie. Dotyczy to g艂贸wnie liczby ofiar katastrofy. Polecamy te偶 mini serial na HBO, bo to du偶a dawka wiedzy podana w przyst臋pny spos贸b. My pokusili艣my si臋 tylko og贸lny zarys historyczny. 26 kwietnia 1986 roku dosz艂o do katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni J膮drowej. W wyniku nieudanego testu bezpiecze艅stwa dosz艂o do przegrzania rdzenia reaktora w czwartym bloku elektrowni i eksplozji, kt贸ra ca艂kowicie zniszczy艂a reaktor i doprowadzi艂a do po偶aru. 聽W wyniku katastrofy dosz艂o do ska偶enia ogromnego obszaru na terenie Ukrainy, Bia艂orusi i Rosji. Jedna chmura radioaktywna przesun臋艂a si臋 przez wiatr do Skandynawii, a druga聽przelecia艂a przez聽m.in. Polsk臋 i przemie艣ci艂a si臋 dalej w kierunku Europy Zachodniej.

Bezpo艣rednio w wyniku katastrofy zgin臋艂o 31 os贸b, z czego 28 w wyniku napromieniowania. Oficjalnie do liczby ofiar zalicza si臋 te偶 19 os贸b z grupy 106 os贸b, kt贸re zosta艂y silnie napromieniowane i zmar艂y w ci膮gu kilkunastu lat od katastrofy. Z 450 g贸rnik贸w, kt贸rzy brali udzia艂 przy usuwaniu skutk贸w awarii, 170 podobno zmar艂o w ci膮gu kilku kolejnych lat. Skutki katastrofy bada艂o kilka mi臋dzynarodowych komisji i z ich wniosk贸w wynika, 偶e wp艂yw katastrofy by艂 o wiele mniejszy, ni偶 si臋 spodziewano. Komisje nie potwierdzi艂y znacznego wzrostu zachorowa艅 na raka i inne choroby. Co prawda na Ukrainie i Bia艂orusi wykryto ponad 6 tysi臋cy przypadk贸w raka tarczycy ale w wi臋kszo艣ci by艂 to tzw. niemy rak, czyli niewielkie guzki, kt贸rych obecnie nie uwa偶a si臋 ju偶 za nowotwory. Nie ma te偶 dowod贸w na masowe wyst臋powanie wad rozwojowych u rodz膮cych si臋 w tym regionie dzieci. Nie znaleziono na terenie zamkni臋tej strefy 偶adnych zmutowanych zwierz膮t o dw贸ch g艂owach, ani ogromnych kurczak贸w, co pokazywa艂y po katastrofie niekt贸re gazety. Zgodnie z legend膮 w kanale doprowadzaj膮cym wod臋 do elektrowni 偶yje ogromy sum ale raczej nie jest to wynik promieniowania tylko braku rybak贸w, kt贸rzy mogliby mu uprzykrzy膰 偶ycie. Oczywi艣cie ocena skutk贸w katastrofy zale偶y od punktu widzenia. Zupe艂nie inne zdanie o skutkach awarii maj膮 przeciwnicy energii atomowej, kt贸rzy m贸wi膮 o kilkudziesi臋ciu tysi膮cach ofiar, ale podobno nie ma na to naukowych dowod贸w.

Po katastrofie wok贸艂 elektrowni wyznaczono stref臋 buforow膮 licz膮c膮 2,5 tys. km2, z kt贸rej wysiedlono wszystkich ludzi. W promieniu 10 km od elektrowni utworzono stref臋 鈥瀞zczeg贸lnego zagro偶enia鈥, a w promieniu 30km stref臋 鈥瀘 najwy偶szym stopniu ska偶enia鈥. Ze strefy ewakuowano 350 tysi臋cy ludzi, niekt贸rzy podobno wr贸cili nielegalnie do swoich wiosek. Ewakuowano m.in. 50 tysi臋cy mieszka艅c贸w miasta Prype膰, w kt贸rym mieszkali pracownicy elektrowni z rodzinami, 13,5 tysi膮ca mieszka艅c贸w miasta Czarnobyl, kt贸re znajduje si臋 18 kilometr贸w聽od elektrowni oraz 4 tysi膮ce mieszka艅c贸w tajnego miasta Czarnobyl 2, o kt贸rym napiszemy dalej. Teraz w mie艣cie Czarnobyl mieszka oko艂o 2000 os贸b, s膮 to g艂贸wnie naukowcy i pracownicy obs艂uguj膮cy turyst贸w. Mieszka tam te偶 ok. 150 os贸b, kt贸re wr贸ci艂y tam na w艂asn膮 odpowiedzialno艣膰, w wi臋kszo艣ci to starsi ludzie. Warunkiem聽zgody na powr贸t jest to, 偶e ludzie musieli si臋 tam urodzi膰 (wyj膮tkiem s膮 m艂odzi, kt贸rzy nie mog膮 tam w og贸le zamieszka膰, nawet jak si臋 urodzili w tym miejscu). W strefie wok贸艂 elektrowni nie mo偶na przebywa膰 ca艂y czas. Normy ograniczaj膮 czas obecno艣ci do czterech dni, po kt贸rych musz膮 nast膮pi膰 trzy dni obowi膮zkowego przebywania poza stref膮. Naukowcy mog膮 przebywa膰 w Czarnobylu bez przerwy przez dwa tygodnie, a po up艂ywie tego czasu musz膮 wyjecha膰 na miesi膮c. Po awarii pozosta艂e bloki elektrowni nadal dzia艂a艂y, a ostatni zosta艂 wy艂膮czony dopiero w 2000 roku.

Zwiedzanie zacz臋li艣my od wioski Zalissya usytuowanej 3 km. od Czarnobyla. Przed wybuchem mieszka艂o tam ok. 3000 os贸b. Wszyscy zostali przeniesieni do wsi Nowa Zalissya. Weszli艣my m.in. do budynku pa艂acu kultury i kilku opuszczonych domostw. Spora cz臋艣膰 budynk贸w jest w z艂ym stanie technicznym i trzeba bardzo uwa偶a膰 wchodz膮c do 艣rodka.

Nast臋pnie udali艣my si臋 do kolejnej wioski, Kopachi. Mieszka艂o tam kiedy艣 ok. 1000 os贸b. Tam widzieli艣my m.in. przedszkole. Widok porzuconych w nie艂adzie i zniszczonych rzeczy, puste 艂贸偶ka czy rozrzucone zabawki robi膮 bardzo smutne wra偶enie. Dopiero widz膮c to na w艂asne oczy cz艂owiek zaczyna zdawa膰 sobie spraw臋 jak mog艂a wygl膮da膰 ewakuacja i co czuli w tamtym momencie ludzie. Cho膰 ten, co tego nie prze偶y艂, nie zrozumie.

Dalej pojechali艣my do elektrowni, gdzie mogli艣my zobaczy膰 bloki reaktor贸w. W tym z odleg艂o艣ci ok. 270 m. sarkofag przykrywaj膮cy reaktor nr 4, gdzie nast膮pi艂 wybuch. Sam sarkofag ma wysoko艣膰 105 m., d艂ugo艣ci 150 m. i szeroko艣ci 256 m. Zosta艂 wybudowany w roku 2016 i podobno ma wystarczy膰 na 100 lat. A co potem ?馃. Troch臋 czasu jeszcze zosta艂o na znalezienie sposobu aby w bezpieczny spos贸b zutylizowa膰 ca艂y umieszczony pod nim syf.

Kieruj膮c si臋 w stron臋 Prypeci min臋li艣my Czerwony Las. To najbardziej ska偶ony teren wok贸艂 elektrowni, a nazwa pochodzi od koloru drzew, kt贸re obumar艂y po katastrofie. Zatrzymali艣my si臋 tam dos艂ownie na chwil臋, a liczniki od razu zacz臋艂y wskazywa膰 wy偶sze promieniowanie. Oficjalnie teren, na kt贸rym znajduje si臋 las zosta艂 zr贸wnany z ziemi膮, ale nieoficjalnie wiadomo, 偶e prace zosta艂y przerwane, gdy z ziemi podczas prac buldo偶er贸w zacz臋艂y si臋 wydobywa膰 olbrzymie dawki promieniowania.

Po dotarciu do miasta Prype膰 widzieli艣my m.in. port rzeczny, opuszczony park rozrywki, supermarket, stadion, pa艂ac kultury, basen. Weszli艣my te偶 do jednego z blok贸w, gdzie widzieli艣my opuszczone mieszkania, kt贸re zosta艂y totalnie spl膮drowane. Pomimo tego, 偶e teren by艂 pilnie strze偶ony, nie zapobieg艂o to kradzie偶om. Nie ma ani jednego mieszkania, kt贸re nie zosta艂oby odwiedzone przez z艂odziei, kt贸rzy zabrali wszystko to, co by艂o cenne i mo偶liwe do wyniesienia. Z dachu tego budynku (9 pi臋tro) mogli艣my ogl膮da膰 panoram臋 okolicy.

Prype膰 to miasto po艂o偶one oko艂o 4 kilometr贸w od elektrowni w Czarnobylu, w kt贸rym mieszkali g艂贸wnie pracownicy elektrowni wraz z rodzinami. By艂o to bardzo nowoczesne, jak na tamte czasy, miasto, kt贸re posiada艂o takie udogodnienia jak dworzec kolejowy, port, szpital czy park rozrywki. Pracownicy elektrowni dostali darmowe mieszkania w mie艣cie, by艂o tam kilka przedszkoli i szk贸艂. W mie艣cie dzia艂a艂y te偶 zak艂ady elektroniczne Jupiter, kt贸re oficjalnie produkowa艂y magnetofony i radia ale opr贸cz tego zajmowa艂y si臋 tajn膮 produkcj膮 dla wojska. Pewnie dlatego fabryka zosta艂a zamkni臋ta dopiero w 1996 roku. Ca艂e 50 tysi臋cy os贸b zosta艂o ewakuowanych w ci膮gu kilku godzin ale ewakuacja zosta艂a przeprowadzona dopiero nast臋pnego dnia po po艂udniu. Nast臋pnie zacz臋艂a si臋 ewakuacja okolicznych wsi.

Prype膰 jest teraz skansenem radzieckiej epoki i miastem widmo, mo偶na tam zobaczy膰 w jakim po艣piechu przebiega艂a ewakuacja. Mieszka艅cy mogli zabra膰 ze sob膮 tylko niezb臋dne rzeczy i obiecano im, i偶 za kilka dni powr贸c膮 do swoich dom贸w. Oczywi艣cie tak si臋 nie sta艂o. W opuszczonych mieszkaniach mo偶na zobaczy膰 nieliczne rzeczy pozostawione przez mieszka艅c贸w, g艂贸wnie meble bo mniejsze gabarytowo rzeczy zosta艂y wyniesione przez z艂odziei. Najbardziej znanymi punktami krajobrazu s膮 diabelski m艂yn i miejski basem.

Obecnie wida膰, 偶e natura upomnia艂a si臋 o miasto i coraz bardziej zarasta je las, chocia偶 pewnie przez stale rosn膮c膮 liczb臋 turyst贸w ten trend zostanie odwr贸cony. Niekt贸re budynki s膮 tak bardzo zaro艣ni臋te drzewami, 偶e s膮 niemal niewidoczne z drogi.

Ostatni punkt na naszej trasie to radar Duga 2, zwana okiem Moskwy, kt贸ry sk艂ada si臋 z dw贸ch anten. Jedna o wysoko艣ci 85 m. i szeroko艣ci 210 m, druga natomiast o wysoko艣ci 135 m. i szeroko艣ci 310 m. S艂u偶y艂 do wykrywania rakiet i pocisk贸w balistycznych. By艂 to 艣ci艣le tajny projekt i na mapie to miejsce by艂o oznaczone jako ob贸z pionier贸w.聽Konstrukcja robi niesamowite wra偶enie, a jej wielko艣膰 po prostu powala. Do jego obs艂ugi potrzeba by艂o ok. 1000 ludzi i w tym celu zbudowano nawet tajne miasto Czarnobyl 2, w kt贸rym mieszka艂 personel wraz z rodzinami. Po katastrofie miasto zosta艂o ewakuowane godzin臋 przed Prypeci膮 aby unikn膮膰 kontaktu mieszka艅c贸w z innymi lud藕mi, tak by艂o to tajne. Z powodu zbyt du偶ego promieniowania, kt贸re zak艂贸ca艂o dzia艂anie radaru, instalacja zosta艂a zamkni臋ta w 1988 roku.

I na tym zako艅czy艂 si臋 nasz wyjazd do Czarnobyla. Jeszcze tylko dreszczyk emocji podczas mierzenia napromieniowania i wr贸cili艣my do Kijowa. Je艣li macie tak膮 mo偶liwo艣膰, to sp臋dzicie tam wi臋cej czasu ni偶 jeden dzie艅. To naprawd臋 ogromny teren i dla nas jeden dzie艅聽 to zdecydowanie za ma艂o czasu aby pozna膰 to miejsce. Czujemy niedosyt ale jednocze艣nie bardzo zm臋czy艂a nas psychicznie ta wyprawa.

W Czarnobylu byli艣my 1 marca 2020 roku.