6 miesi臋cy w Azji,  Kambod偶a

Phnom Penh, zderzenie z histori膮

Do stolicy Kambod偶y przyjechali艣my autobusem z Siem Reap (o naszym pobycie w tym miejscu mo偶esz przeczyta膰 tutaj). Bilet kosztowa艂 8$ (ok.31z艂.) i kupili艣my go w hotelu, bo o dziwo by艂o taniej ni偶 w internecie. Autobus jecha艂 ok.7 godzin i na miejsce dotarli艣my po godz. 15.00. Zanim doszli艣my do hotelu (z przystanku autobusowego  mieli艣my nieco ponad kilometr wi臋c postanowili艣my przemierzy膰 ten dystans pieszo) i si臋 ogarn臋li艣my zrobi艂a si臋 godzina 17.00 wi臋c o zwiedzaniu nie by艂o raczej mowy. Zreszt膮 przyjechali艣my tu ze wzgl臋du na Muzeum Ludob贸jstwa i Pola 艢mierci, a to mieli艣my zaplanowane na kolejny dzie艅.

Udali艣my si臋 wi臋c na spacer po okolicy z zamiarem zjedzenia czego艣 i wypicia. Na pocz膮tku zajrzeli艣my do 艣wi膮tyni Wat Phnom. Od 艣wi膮tyni pochodzi nazwa miasta. Zgodnie z miejscow膮 legend膮 budow臋 艣wi膮tyni na wzg贸rzu zleci艂a 6 wiek贸w temu bogata Kambod偶anka o imieniu Penh aby umie艣ci膰 w niej cztery pos膮gi buddy, kt贸re znalaz艂a na brzegu pobliskiej rzeki. Od tej pory ludzie zacz臋li nazywa膰 to niewielkie wzniesienie wzg贸rzem Penh czyli Phnom Penh. Sama 艣wi膮tynia nie jest szczeg贸lnie imponuj膮ca ale b臋d膮c w okolicy warto j膮 odwiedzi膰. Ze 艣wi膮tyni poszli艣my w kierunku Mekongu 偶eby przespacerowa膰 si臋 promenad膮.

Nast臋pnego dnia postanowili艣my odwiedzi膰 miejsca zwi膮zane z tragiczn膮 histori膮 Kambod偶y z okresu, gdy rz膮dzili ni膮 Czerwoni Khmerzy czyli Tuol Sleng (muzeum ludob贸jstwa) i na Pola 艢mierci Choeung Ek. Aby wprowadzi膰 si臋 w temat, kilka dni wcze艣niej obejrzeli艣my film 鈥濸ola 艣mierci鈥 oparty na prawdziwych losach Ditha Prana, Kambod偶a艅skiego reportera kt贸remu uda艂o si臋 uciec z obozu.

Na pocz膮tku kilka s艂贸w o tym kim byli Czerwoni Khmerzy i sk膮d si臋 wzi臋li w Kambod偶y. Czerwoni Khmerzy to organizacja komunistyczno- nacjonalistyczna, kt贸ra wywodzi艂a si臋 z Komunistycznej Partii Kambod偶y. Na jej czele sta艂 Saloth Sar, pseudonim Pol Pot. Do g艂贸wnych przyw贸dc贸w nale偶eli te偶 Jeng Sary i Khieu Samphan. Wszyscy oni studiowali w Pary偶u i tam zetkn臋li si臋 z ideologi膮 komunistyczn膮. Po powrocie do Kambod偶y przy艂膮czyli si臋 do partii komunistycznej i ukrywali si臋 na p贸艂nocy kraju, gdzie rozpocz臋li dzia艂ania partyzanckie. Gdy w 1970 roku w Kambod偶y dosz艂o do zamachu stanu i w艂adz臋 przej膮艂 wspierany przez USA genera艂 Lon Nol, po stronie partyzant贸w opowiedzia艂 si臋 kr贸l Norodom Sihanouk. Od tego momentu popularno艣膰 Czerwonych Khmer贸w zacz臋艂a rosn膮膰 a ich dzia艂ania partyzanckie przybiera艂y na sile. Armia partyzancka wkroczy艂a do Phnom Penh 17 kwietnia 1975 roku. Khmerzy zmienili nazw臋 kraju na Demokratyczna Kampucza, prezydentem zosta艂 Khieu Samphan a premierem Pol Pot. W艂adz臋 w kraju sprawowa艂a w膮ska grupa przyw贸dc贸w partii zwana Angkar Leu. Czerwoni Khmerzy og艂osili rok zerowy, chcieli przekszta艂ci膰 Kampucz臋 w kraj samowystarczalny, niezale偶ny od innych. Kampucza mia艂a by膰 krajem rolniczym, dlatego mieszka艅c贸w miast ewakuowano na wie艣. Ewakuacja Phnom Penh trwa艂a zaledwie 2 dni. Mieszka艅cy miast byli wysy艂ani do oboz贸w pracy, gdzie zmuszano ich do pracy w polu, o czym nie mieli zielonego poj臋cia. Inteligenci byli zabijani, Ludzi gin臋li za noszenie okular贸w, znajomo艣膰 j臋zyk贸w obcych, a nawet za zbyt delikatne d艂onie. Zabijano te偶 cz艂onk贸w mniejszo艣ci narodowych, g艂贸wnie Wietnamczyk贸w. Zamkni臋to szko艂y i fabryki, zlikwidowano pieni膮dz, a budynek banku centralnego zosta艂 wysadzony. Ludob贸jcza polityka Khmer贸w doprowadzi艂a do 艣mierci ponad 20% ludno艣ci kraju. Wielu zgin臋艂o z powodu g艂odu i ci臋偶kich warunk贸w jakie panowa艂y w obozach pracy, wielu te偶 zosta艂o zabitych w wi臋zieniach takich jak Tuol Sleng lub na polach 艣mierci jak Choeung Ek, kt贸rych wiele by艂o w ca艂ej Kambod偶y. Cz艂onkowie partii, a w艂a艣ciwie Organizacji (Angkar) kt贸rzy nie popierali polityki Pol Pota, r贸wnie偶 byli zabijani. Doprowadzi艂o to do roz艂amu w partii, wielu przeciwnik贸w Pol Pota uciek艂o do Wietnamu. W kwietniu 1978 wybuch艂o w Kambod偶y powstanie, kt贸re zosta艂o wsparte przez armi臋 Wietnamu. Doprowadzi艂o to do zaj臋cia Phnom Penh i upadku re偶imu Pol Pota w dniu 7 stycznia 1979. Czerwoni Khmerzy uciekli do d偶ungli gdzie przy wsparciu USA, Chin i innych pa艅stw po艂udniowo- wschodniej Azji prowadzili walk臋 partyzanck膮 a偶 do 1999 roku. W 2001 roku powo艂ano trybuna艂 do os膮dzenia zbrodni Czerwonych Khmer贸w. Pierwszy proces odby艂 si臋 w 2009, skazano na nim na do偶ywocie Kaing Guek Eav vel. Duch, dow贸dc臋 wi臋zienia Tuol Sleng. W 2011 roku Khieu Samphan zosta艂 skazany na do偶ywocie. Pol Pot zmar艂 w 1998 roku, a w 2013 w trakcie procesu zmar艂 Ieng Sary.

Muzeum Ludob贸jstwa Tuol Sleng w Phnom Penh to miejsce dawnej szko艂y 艣redniej zamienionej w nies艂awne Wi臋zienie Bezpiecze艅stwa 21 (S-21) przez re偶im Czerwonych Khmer贸w. Wi臋zienie funkcjonowa艂o od 1975 a偶 do upadku re偶imu w roku 1979. Tuol Sleng w j臋zyku khmerskim oznacza 鈥濿zg贸rze Zatrutych Drzew鈥 lub 鈥濿zg贸rze Strychniny鈥. Szacuje si臋, 偶e od roku 1975 do 1979 w Tuol Sleng by艂o wi臋zionych ponad siedemna艣cie tysi臋cy ludzi, jednak dok艂adna liczba nie jest znana. Zgodnie z zasad膮, kt贸ra m贸wi 偶e rewolucja zjada w艂asne dzieci, wi臋kszo艣膰 wi臋藕ni贸w to byli cz艂onkowie Czerwonych Khmer贸w. Siedzieli tam r贸wnie偶 cz艂onkowie kierownictwa, kt贸rzy sprzeciwiali si臋 Pol Potowi i jego polityce. Trafiali 偶o艂nierze oskar偶eni o zdrad臋 partii, inteligenci. Nawet stra偶nicy pracuj膮cy w wi臋zieniu i nie do艣膰 gorliwie wykonuj膮cy swoje obowi膮zki mogli sta膰 si臋 wi臋藕niami. Cz臋sto do wi臋zienie trafia艂y ca艂e rodziny. Trafi艂o tam te偶 kilkunastu obcokrajowc贸w, przewa偶nie byli to zbyt odwa偶ni 偶eglarze z艂apani na wodach terytorialnych Kambod偶y, a w艂a艣ciwie Demokratycznej Kampuczy, bo tak wtedy nazywano ten kraj. Po dotarciu do wi臋zienia wi臋藕niowie byli szczeg贸艂owo mierzeni i wa偶eni, zabierano im te偶 wszelkie przedmioty osobiste. P贸藕niej byli poddawani przes艂uchaniom, kt贸re cz臋sto ko艅czy艂y si臋 torturami. Wi臋藕niowie pr臋dzej czy p贸藕niej przyznawali si臋 do wszystkiego czego od nich oczekiwano, czyli zdrady, kontakt贸w z wrogimi pa艅stwami jak Wietnam, chiny czy USA. Na dziedzi艅cu znajduje si臋 tablica z zasadami kt贸rych musieli przestrzega膰 wi臋藕niowie. Wg dokument贸w prze偶y艂o tylko 12 os贸b z czego 4 偶yj膮 do dzi艣, w tym jedna kobieta. Prze偶yli poniewa偶 byli przydatni. Dwie osoby to arty艣ci kt贸rzy malowali w wi臋zieniu obrazy Pol Pota, jeden by艂 mechanikiem, a kobieta podobno pochodzi艂a z tej samej wioski co naczelnik wi臋zienia s艂awny Duch czyli Kaing Guek Eav. Tych kt贸rzy prze偶yli mo偶na spotka膰 na terenie wi臋zienia, gdzie opowiadaj膮 o swoich prze偶yciach. Mo偶na te偶 kupi膰 ksi膮偶ki z ich wspomnieniami. Na terenie wi臋zienia jest kilka pawilon贸w tj.pawilony wi臋zienne, gdzie znajdowa艂y si臋 cele pojedyncze i zbiorowe. Jest te偶 pawilon gdzie przeprowadzano przes艂uchania. Znajduj膮 si臋 tam stalowe 艂贸偶ka do kt贸rych przykuwani byli wi臋藕niowie, a na 艣cianach znajduj膮 si臋 makabryczne zdj臋cia zrobione przez wietnamskiego fotografa zaraz po zaj臋ciu wi臋zienia. Na zdj臋ciach wida膰 zw艂oki ludzkie w makabrycznych pozach, przykute do 艂贸偶ek. W wi臋zieniu znajduje si臋 te偶 sala ze zdj臋ciami wi臋藕ni贸w, po postawie mo偶na rozpozna膰 偶e maj膮 skr臋powane z ty艂u r臋ce .niestety do dzisiaj nie uda艂o si臋 zidentyfikowa膰 wszystkich ofiar. S膮 te偶 tablice ze zdj臋ciami oprawc贸w, przera偶aj膮ce jest to 偶e s膮 to g艂贸wnie bardzo m艂odzi ludzie. W kolejnych salach mo偶na zapozna膰 si臋 z 偶yciorysami wybranych wi臋藕ni贸w, a tak偶e przeczytam zeznania kt贸re zosta艂y na nich wymuszone torturami. Na ko艅cu jest sala z czaszkami pomordowanych w wi臋zieniu ludzi, kt贸ra dope艂nia tego przera偶aj膮cego obrazu. Na terenie wi臋zienia jest te偶 sala kinowa, w kt贸rej mo偶na obejrze膰 film dokumentalny o wi臋zieniu. Pocz膮tkowo ludzie mordowani w Tuol Sleng byli chowani na terenie wi臋zienia ale p贸藕niej zacz臋to ich wywozi膰 na pola 艣mierci Choeung Ek.

Pola 艣mierci to miejsca, gdzie masowo zabijano i grzebano ofiary re偶imu Czerwonych Khmer贸w. Szacuje si臋, 偶e w ci膮gu zaledwie czterech lat rz膮d贸w Czerwonych Khmer贸w w Kambod偶y zgin臋艂o od 1,7 do 2,3 mln ludzi czyli ponad 20% ludno艣ci. Gin臋li na polach 艣mierci, gdzie byli rozstrzeliwani ale cz臋艣ciej z powodu braku amunicji zabijano ich motykami, metalowymi pa艂kami i innymi narz臋dziami. W szklanej stupie, kt贸ra stoi w centralnym punkcie Choeung Ek mo偶na zobaczy膰 czaszki wydobyte z masowych grob贸w. Na terenie kompleksu znajduje si臋 opis ca艂ego procesu mordowania ludzi. Wida膰 tam do艂y w kt贸rych znaleziono tysi膮ce cia艂, oznaczone s膮 miejsca w kt贸rych sta艂y obozowe budynki. Warto skorzysta膰 z audioguida, kt贸ry jest w cenie biletu bo bez tego ci臋偶ko si臋 b臋dzie odnale藕膰. Najwi臋ksze wra偶enie robi drzewo udekorowanie kolorowymi wst膮偶eczkami. O to drzewo oprawcy rozbijali g艂owy ma艂ych dzieci.

P贸藕nym popo艂udniem wr贸cili艣my do hotelu. Wizyta w tych dw贸ch miejscach zm臋czy艂a nas psychicznie wi臋c postanowili艣my zje艣膰 co艣, wypi膰 drinka i zapu艣ci膰 sobie Netflixa. A nast臋pnego dnia ruszyli艣my do Kampot.

Informacje praktyczne.

Poniewa偶 Tuol Sleng jest blisko centrum miasta postanowili艣my i艣膰 tam na piechot臋. Jednak po drodze z艂apa艂a nas ulewa wi臋c ostatnie dwa kilometry przejechali艣my tuk tukiem. Koszt za 2 km. to 1 $ (3,80 z艂).

Bilet do Muzeum Ludob贸jstwa z audio guide kosztowa艂 8$ (30zl). Sp臋dzili艣my tam ok. 4h.

Tuol Sleng czynne jest w godzinach 8.00-17.00.

Wa偶ne, film w Tuol Sleng wy艣wietlaj膮 w godzinach 9.00-10.45 oraz 15.45-16.15 i pierwszy seans przegapili艣my, a na drugi nie myli艣my czasu czeka膰. My niestety nie ogl膮dali艣my bo nie wiedzieli艣my o tych godzinach.

Aby uda膰 si臋 na Pola 艢mierci z Muzeum Ludob贸jstwa (ok.10km) wzi臋li艣my ponownie tuk tuk. Cena wyj艣ciowa by艂a 10$ (38zl), finalnie zap艂acili艣my 4$ (15,28z艂.). Powr贸t do centrum podobnie.

Pola 艣mierci otwarte s膮 w godzinach 7.30-17.30.

Bilet na Pola 艢mierci wraz z audio guide to koszt 6$ (22zl). Tam byli艣my ok.2h. Audio guide w j.angielskim (nie ma po polsku). W obu miejscach warto wzi膮膰 audio guide lub przewodnika. Inaczej nic z pobytu w tym miejscu nie wyniesiemy. 

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczy膰 spam. Dowiedz si臋 wi臋cej jak przetwarzane s膮 dane komentarzy.

%d bloggers like this: